Phế cầu khuẩn: Tác nhân gây nhiều bệnh lý nguy hiểm ở trẻ em

Phế cầu khuẩn là một trong những tác nhân vi khuẩn thường gặp gây nhiễm trùng đường hô hấp ở trẻ em. Từ vị trí cư trú tại vùng mũi họng, vi khuẩn có thể xâm nhập vào các cơ quan khác, gây viêm phổi, viêm tai giữa, nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não và nhiều biến chứng nguy hiểm. Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, có nguy cơ mắc bệnh và diễn tiến nặng cao hơn. Chủ động phòng ngừa phế cầu khuẩn là việc làm cần thiết để bảo vệ sức khỏe cho trẻ.

1. Phế cầu khuẩn là gì? Vì sao nguy hiểm?

Phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae) là một loại vi khuẩn có thể cư trú tại vùng mũi họng của người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Tuy nhiên, khi gặp điều kiện thuận lợi, vi khuẩn có thể phát triển và gây bệnh.

Phế cầu khuẩn lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp, thông qua các giọt bắn khi người mang vi khuẩn ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần với người khác.

Trẻ nhỏ là nhóm dễ bị ảnh hưởng do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Đặc biệt, trẻ dưới 2 tuổi, trẻ sinh non, trẻ suy giảm miễn dịch hoặc mắc bệnh lý nền có nguy cơ gặp các biến chứng nghiêm trọng hơn.

Điều đáng lo ngại là người mang phế cầu khuẩn có thể không có biểu hiện bệnh nhưng vẫn có khả năng truyền vi khuẩn cho người khác.

2. Phế cầu khuẩn có thể gây ra những bệnh lý nào?

Không chỉ gây viêm phổi, phế cầu khuẩn còn là nguyên nhân của nhiều bệnh lý nhiễm trùng khác nhau.

Các bệnh lý nhiễm trùng thường gặp:

• Viêm tai giữa: Trẻ có thể sốt, đau tai, quấy khóc, khó ngủ, kéo hoặc dụi tai, đôi khi chảy dịch tai.
• Viêm xoang: Có thể gây nghẹt mũi, chảy nước mũi kéo dài, ho và đau vùng mặt ở trẻ lớn.
• Viêm phổi: Trẻ thường có biểu hiện sốt, ho, thở nhanh, khó thở, mệt mỏi và bú hoặc ăn kém.

Các bệnh lý phế cầu xâm lấn nguy hiểm:

• Nhiễm khuẩn huyết: Vi khuẩn xâm nhập vào máu, gây nhiễm trùng toàn thân, có thể dẫn đến sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan.
• Viêm màng não: Vi khuẩn xâm nhập vào màng bao quanh não và tủy sống, gây sốt, đau đầu, nôn, co giật, rối loạn ý thức hoặc những biểu hiện bất thường khác.

Đây là những bệnh lý có thể diễn tiến nhanh, để lại di chứng nghiêm trọng như tổn thương thần kinh, giảm thính lực, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.

Khi trẻ sốt cao kèm li bì, khó đánh thức, co giật, thở khó, tím tái, bỏ bú, nôn nhiều hoặc có biểu hiện bất thường nghiêm trọng, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và xử trí.

3. Những đối tượng có nguy cơ mắc bệnh do phế cầu khuẩn

Bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh do phế cầu khuẩn, tuy nhiên một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn, bao gồm:

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 5 tuổi.
• Trẻ sinh non, nhẹ cân.
• Trẻ có hệ miễn dịch suy yếu.
• Trẻ mắc các bệnh lý mạn tính về tim mạch, hô hấp hoặc các bệnh lý nền khác.
• Người cao tuổi và người có bệnh lý nền.

Đối với trẻ nhỏ, việc nhận biết sớm những biểu hiện bất thường và đưa trẻ đi khám kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế nguy cơ biến chứng.

4. Làm thế nào để chủ động phòng ngừa bệnh do phế cầu khuẩn?

Phòng bệnh chủ động là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế các biến chứng nguy hiểm.

Tiêm vắc xin phòng phế cầu

Tiêm vắc xin là một trong những biện pháp hiệu quả để phòng ngừa các bệnh do phế cầu khuẩn và giảm nguy cơ mắc bệnh nặng.

Hiện nay, có nhiều loại vắc xin phòng phế cầu với phạm vi bảo vệ và đối tượng sử dụng khác nhau, trong đó có:

• Vắc xin phế cầu cộng hợp (PCV): gồm các loại PCV10, PCV13, PCV15, PCV20.
• Vắc xin phế cầu polysaccharide (PPSV23): được sử dụng cho một số nhóm đối tượng theo khuyến cáo chuyên môn.

Mỗi loại vắc xin có chỉ định về độ tuổi, lịch tiêm và đối tượng sử dụng riêng. Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn loại vắc xin và lịch tiêm phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe của trẻ.

Thực hiện vệ sinh cá nhân và môi trường sống:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn phù hợp.
• Che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi; sử dụng khăn giấy và bỏ đúng nơi quy định.
• Vệ sinh đồ chơi, vật dụng và các bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc.
• Giữ nhà cửa thông thoáng, sạch sẽ, hạn chế khói bụi và khói thuốc lá.
• Hạn chế cho trẻ tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh đường hô hấp.

Tăng cường sức đề kháng cho trẻ:

• Nuôi con bằng sữa mẹ, đảm bảo chế độ dinh dưỡng phù hợp theo từng độ tuổi.
• Cho trẻ ăn đa dạng thực phẩm, bổ sung đầy đủ dưỡng chất cần thiết.
• Đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc, vận động phù hợp với lứa tuổi.
• Thực hiện đầy đủ các mũi tiêm chủng theo lịch khuyến cáo.

5. Không tự ý sử dụng kháng sinh khi trẻ mắc bệnh

Một vấn đề đáng quan tâm hiện nay là tình trạng kháng kháng sinh của phế cầu khuẩn. Việc sử dụng kháng sinh không đúng chỉ định, tự ý mua thuốc hoặc ngừng điều trị giữa chừng có thể góp phần làm gia tăng tình trạng kháng thuốc.

Cha mẹ cần lưu ý:

• Không tự ý mua kháng sinh khi trẻ có biểu hiện ho, sốt hoặc sổ mũi.
• Không sử dụng đơn thuốc của trẻ khác cho con mình.
• Không tự ý thay đổi loại thuốc, liều lượng hoặc thời gian điều trị.
• Đưa trẻ đi khám để được xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Phế cầu khuẩn là tác nhân gây bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa bằng những biện pháp phù hợp. Cha mẹ hãy quan tâm đến lịch tiêm chủng, duy trì thói quen vệ sinh và theo dõi sức khỏe của trẻ thường xuyên. Phát hiện sớm và phòng bệnh đúng cách chính là chìa khóa bảo vệ trẻ trước những biến chứng nghiêm trọng do phế cầu khuẩn gây ra.